«خدای جنگ»؛ روایت توحیدی از قدرت موشکی ایران

پژوهشگر و استاد دانشگاه رازی با اشاره به لایه‌های مختلف فیلم «خدای جنگ» گفت: این فیلم علاوه بر روایت شکل‌گیری توان موشکی ایران، تلاش می‌کند نشان دهد پیروزی در جنگ تنها با تکیه بر ابزار نظامی ممکن نیست و باید به «خدای جنگ» یعنی خداوند و اخلاق در میدان نبرد توجه داشت.

به گزارش خبرگزاری فارس از کرمانشاه، فیلم «خدای جنگ» به کارگردانی حسین دارابی سومین اثر سینمایی این کارگردان جوان پس از «مصلحت» و «آبادان یازده ۶۰» است؛ فیلمی که در روزهای اخیر بسیار مورد توجه مخاطبان و تحلیلگران قرار گرفته و برخی آن را یکی از متفاوت‌ترین آثار سینمای دفاعی سال‌های اخیر می‌دانند. این فیلم با الهام از زندگی و مجاهدت‌های شهید حسن تهرانی‌مقدم و همراهانش ساخته شده، اما روایت آن کاملاً مستندگونه نیست و بسیاری از بخش‌ها با رویکرد دراماتیک و هنری تغییر یافته است.به منظور واکاوی دقیق محتوای فیلم، خبرنگار فارس در کرمانشاه با رضا کریمی پژوهشگر و استاد دانشگاه رازی گفت‌وگویی تفصیلی انجام داده است.

فارس: شما در آغاز بحث اشاره کردید که «خدای جنگ» یک فیلم چندلایه است. منظور از چندلایگی این فیلم چیست؟کریمی: وقتی می‌گویم «خدای جنگ» چندلایه است یعنی فیلم فقط یک داستان مشخص را روایت نمی‌کند. یک سطح ظاهری دارد که کاملاً قابل دیدن است: روایت زندگی، تلاش‌ها و سختی‌هایی که نسل اول موشکی کشور، به‌ویژه شهید حسن تهرانی‌مقدم و هم‌دوره‌های او برای رسیدن به توان موشکی طی کردند.اما در لایه‌های عمیق‌تر، فیلم درباره حقایق متعالی‌تر صحبت می‌کند؛ درباره معنویت، اخلاق در جنگ، نسبت انسان با قدرت، خطر بت شدن فناوری، توکل، عبودیت، و اینکه اساساً «قدرت» در نگاه توحیدی چیست.همین چندلایگی است که باعث می‌شود ارزش داشته باشد چند بار دیده شود.

فارس: در لایه نخست فیلم، چه بخش‌هایی از تاریخ موشکی ایران برجسته شده است؟کریمی: فیلم از همان ابتدا بیننده را وارد دوران جنگ تحمیلی و کمبود شدید موشک می‌کند. آن زمان عراق مناطق مسکونی را می‌زد و ما دستمان خالی بود. برای همین، دست نیاز به سمت دولت‌های دیگر دراز می‌کردیم. فیلم این دوران را با چند روایت فرعی بازسازی کرده و نشان می‌دهد که چگونه از نقطه صفر باید حرکت می‌کردیم.این بخش فیلم به زندگی شهید تهرانی‌مقدم و همرزمانش اشاره می‌کند؛ هرچند با تغییراتی در اسم‌ها و شخصیت‌ها. برای همین شخصیت اصلی فیلم «ابراهیم» نام دارد تا کارگردان بتواند آزادانه دخل و تصرف هنری داشته باشد. اما فضای کلی تلاش‌ها، سختی‌ها، فشارها، شکست‌ها، امیدها و پیروزی‌های کوچک، با واقعیت‌های تاریخی انطباق دارد.اگر کسی می‌خواهد جزئیات زندگی این نسل را بداند، دو کتاب بسیار مهم وجود دارد: - «خط مقدم» نوشته فائزه غفارحدادی - «مرد ابدی» نوشته معصومه سپهری هر دو کتاب با جزئیات فراوان تلاش‌های جوانان این کشور برای ساخت «ابزار دفاعی حیاتی» ـ که به تعبیر رهبر انقلاب «شناسنامه جوانان این سرزمین» است ـ را روایت می‌کنند.

فارس: در کنار بخش تاریخی، فیلم لایه‌های عاطفی و شخصیت‌پردازی‌هایی هم دارد. این بخش‌ها چه نقشی ایفا می‌کنند؟کریمی: فیلم تلاش کرده فقط روایت فنی و نظامی ارائه ندهد. برای همین سراغ دلبستگی‌ها و رنج‌های شخصی رزمندگان هم رفته است. مثلاً روایت رزمنده‌ای که همسرش را در بمباران منطقه غیرنظامی از دست می‌دهد یا مردی که برای حفظ وطن از فرزندش می‌گذرد.این بخش‌ها نشان می‌دهد پشت این پیشرفت‌ها انسان‌هایی بوده‌اند با درد، عشق، فداکاری، و انتخاب‌های دشوار.

فارس: یکی از مهم‌ترین نکات فیلم، عنوان آن یعنی «خدای جنگ» است. شما می‌گویید این عنوان سه معنا دارد. لطفاً توضیح دهید.کریمی: بله، نام فیلم یکی از پیچیده‌ترین بخش‌هاست و اتفاقاً برخی منتقدان به دلیل نفهمیدن همین معناها دچار خطا شده‌اند.معنای اول: ارباب جنگ این معنایی است که در ادبیات سیاسی و رسانه‌ای دنیا رایج است. یعنی کسی که از جنگ سود می‌برد؛ دولت‌ها یا گروه‌هایی که دنبال فروش اسلحه، قدرت‌طلبی و منافع اقتصادی هستند. در این نگاه، «خدای جنگ» یعنی یک موجود قدرت‌طلب و جنگ‌افروز.معنای دوم: بت جنگ در فرهنگ‌های باستانی، مانند یونان، الهه‌هایی برای جنگ وجود داشتند. فیلم اشاره می‌کند که انسان اگر مراقب نباشد، ممکن است «قدرت نظامی» را تبدیل به بت کند؛ یعنی «موشک» و «فناوری» را جای خدا بگذارد. یک ژنرال لیبیایی در فیلم همین نگاه را دارد و موشک را «الهه جنگ» می‌نامد.معنای سوم: خدای حقیقی جنگ مهم‌ترین معنایی که فیلم روی آن ایستاده، همین است. یعنی خدایی که باید در جنگ به او توکل کرد؛ خدایی که فرمان اخلاقی می‌دهد، اجازه نمی‌دهد غیرنظامی آسیب ببیند، و می‌گوید جنگ هم آداب دارد.فیلم می‌گوید «جنگ اگر به عبودیت وصل شود، می‌شود جهاد».

فارس: برخی منتقدان عنوان فیلم را کپی از بازی آمریکایی «God of War» دانسته‌اند. آیا این نقد را وارد می‌دانید؟کریمی: نه، چون چنین مقایسه‌ای فقط بر اساس شباهت ظاهری کلمات انجام شده است. منتقد بدون اینکه فیلم را دقیق تحلیل کند، تصور کرده چون نام فیلم با یک بازی مشهور هم‌نام است، پس نوعی «کپی‌برداری» یا «نقض غرض» رخ داده.اما همان‌طور که توضیح دادم، فیلم سه معنای مفصل از این نام ارائه می‌دهد که کاملاً متفاوت است. این نام در فیلم از یک مفهوم الهیاتی استخراج شده، نه از یک بازی کامپیوتری خشونت‌محور.

فارس: فیلم چند بار به «اخلاق در جنگ» اشاره می‌کند. این موضوع چگونه روایت شده است؟کریمی: فیلم چند موقعیت مستقیم دارد که نشان می‌دهد گروه ایرانی نگران اصابت موشک به مناطق غیرنظامی است. مثلاً وقتی طرف لیبیایی قرار است به آنها برای حمله به اهداف رژیم بعث کمک کند، ایرانی‌ها تأکید می‌کنند که باید موشک نقطه‌زن باشد و به مردم آسیب نرسد.این نکته از دو جهت مهم است:1. از نظر دینی، اخلاق جنگ در اسلام یک اصل جدی است. 2. از نظر تاریخی، رهبر انقلاب بارها گفته‌اند که خطای موشک‌ها باید کم و کمتر شود تا به غیرنظامیان آسیبی نرسد.فیلم عمداً این بخش را برجسته کرده تا بگوید «خدای جنگ» یعنی رعایت اخلاق الهی در میدان نبرد.

فارس: به نظر می‌رسد فیلم نسبت میان فناوری و معنویت را مسئله اصلی خود قرار داده است. این موضوع را چگونه توضیح می‌دهید؟کریمی: در فیلم یک خطر بزرگ نمایش داده می‌شود: اینکه عظمت و قدرت موشک انسان را بگیرد و او خیال کند «موشک» خودش خدای جنگ است.ابراهیم (شخصیت اصلی) بارها در مقابل موشکی می‌ایستد که عظمت بصری دارد. این قاب‌ها عمداً طراحی شده تا بیننده حس کند موشک ممکن است تبدیل به بت شود.در ادامه فیلم استاد ابراهیم دقیقاً همین نکته را گوشزد می‌کند: اگر به خدا تکیه نکنی و فقط به تکنیک و فناوری اعتماد کنی، موفق نخواهی شد.حتی آیه قرآن روی موشک نوشته می‌شود که می‌گوید: «وقتی شما می‌زنید، در حقیقت خدا می‌زند.» این یادآوری می‌کند که اثرگذاری واقعی از جانب خداست.

فارس: شما از شباهت‌های معنایی فیلم با «مهاجر» حاتمی‌کیا سخن گفتید. این ارتباط چیست؟کریمی: در «مهاجر» ما یک پهپاد اولیه را داریم که رزمندگان با آن رابطه‌ای قلبی برقرار می‌کنند؛ یعنی فناوری برایشان تنها یک ابزار سرد نیست، بلکه یک اتصال معنوی برقرار می‌شود. در «خدای جنگ» هم همین نگاه وجود دارد: فناوری اگر با توحید پیوند نخورد، ناقص است.در «مهاجر» هدایت پهپاد با «چشم بسته» انجام می‌شود؛ در «خدای جنگ» هم بار معنوی فناوری به‌شدت پررنگ است. این نگاه سینمای دینی به تکنولوژی است.فارس: فیلم اشاره‌ای هم به خطر تبدیل شدن موشک به «بت» دارد. این نکته چگونه مطرح شده است؟کریمی: یکی از ژنرال‌های لیبیایی در فیلم مفهوم «الهه جنگ» در یونان باستان را مطرح می‌کند. فیلم با این اشاره می‌گوید: مراقب باشید «موشک» برای شما بت نشود. درست است که موشک برای ما افتخار و عزت است، اما نباید جای خدا بنشیند.قدرت واقعی از خداست، نه از موشک.فارس: پایان فیلم که اشاره به برد ۲۰۰۰ کیلومتر دارد، چه معنایی در بستر روایت دارد؟کریمی: در پایان فیلم استاد ابراهیم می‌گوید: «خیلی روی برد ۲۰۰۰ کیلومتر تأکید نکن، شاید فکر کنند خیال‌پرداز هستیم.»این دیالوگ دقیقاً روایت فضایی است که آن زمان در کشور وجود داشت. اما امروز ـ همان‌طور که اشاره کردم ـ برد موشک‌های ما تا حدود ۴۰۰۰ کیلومتر رسیده است.این جهش صرفاً با تکیه بر توان علمی نبود؛ بلکه با توکل و معنویت همراه بود. فیلم می‌خواهد بگوید: موفقیت واقعی، محصول «ترکیب تلاش علمی و ایمان» است.

فارس: در نهایت، از نظر شما پیام مرکزی و نهایی فیلم چیست؟کریمی: پیام اصلی فیلم این است که: اگر در جنگ می‌خواهیم پیروز شویم، نباید فقط به ابزار جنگی تکیه کنیم؛ باید به «خدای جنگ» تکیه کنیم.یعنی همان خدای حقیقی. همان اخلاق، همانی که می‌گوید سوره فتح بخوانید، دعای توسل بخوانید، دعای چهاردهم صحیفه سجادیه بخوانید. همانی که می‌گوید جنگ بدون معنویت، جهاد نیست.فیلم «خدای جنگ» ما را به این یادآوری می‌رساند که: موشک مهم است، اما موشک کافی نیست. پیروزی با ایمان کامل می‌شود.

برای دسترسی سریع به خبر استان کرمانشاه، اخبار خود را از اینجا بخوانید.#خدای_جنگ #حسن_تهرانی_مقدم #سینمای_دفاع_مقدس #توان_موشکی_ایران #معنویت_در_جنگ #اخلاق_نظامی #توکل_در_نبرد #فناوری_بومی #جهاد_دانشگاهی #حسین_دارابی #تحلیل_فیلم #رضا_کریمی #روایت_جهادی #سینمای_ایرانی #جنگ_تحمیلی #پیشرفت_دفاعی

17:07 - 13 فروردین 1405

22٫8k بازدید

«خدای جنگ»؛ روایت توحیدی از قدرت موشکی ایران

تازه ترین اخبار