تکنیک‌های بازی‌محور برای جذاب کردن نوشتن تکلیف

صدای معلم در کلاس می‌پیچد… «گل… باران… کتاب…» دستان کوچکی که هنوز مداد برایش سنگین است خیس عرق شده و می‌لرزد. کلمات چند تا در میان، جا می‌مانند…

گروه زندگی: لذت دانایی فرصتی است که به‌شرط به‌کارگیری مهارت والدین و مربیان و صبر و خلاقیتشان می‌تواند دنیای شاد و رنگارنگ کودکان را زیباتر و پرنشاط‌تر کند. «سحر پهلوان نشان» دکترای روان‌شناسی کودک و نوجوان در گفتگویی در رسانه ملی در این باره می‌گوید.

اول مشق بعد…!

موضوعی که در بین خانواده‌ها مشاهده می‌شود، این است که تکالیف تحصیلی برای کودکان به مانعی برای شادی تبدیل شده است. مثلاً مادر می‌گوید: «بنویس، بعد برو بازی کن.» یا «بنویس، بعد برو بخواب.» این رفتار به‌گونه‌ای است که تا زمانی که این کار انجام نشود، کودک اجازه انجام دیگر فعالیت‌ها را ندارد. معنای نوشتن تکالیف به‌خودی‌خود تحت‌تأثیر این مسئله قرار می‌گیرد و به نظر می‌رسد که این کار باید به پایان برسد تا به فعالیت‌های دیگر پرداخته شود. این امر باعث می‌شود که میزان ترشح دوپامین در مغز که عامل شادی و لذت‌آفرینی است و انگیزه ایجاد می‌کند، کاهش یابد.

طراحی غیرجذاب و حجم بالای تکالیف

نکته دیگری که باید در نظر گرفته شود، مشاهده تکالیف کودکان است. معمولاً صفحه‌های سفید یا برگه‌های کپی شده‌ای که برای نوشتن تکالیف در اختیار آن‌ها قرار می‌گیرد، از جذابیت و رنگ‌آمیزی لازم برخوردار نیستند. حجم زیاد تکالیف برای کودکان سال اول که در مراحل حساس روان‌شناختی قرار دارند، خود می‌تواند عاملی بازدارنده باشد. به‌عنوان‌مثال، تصور کنید که کودک باید دو صفحه را بنویسد؛ این مسئله برای او فشار و استرس ایجاد می‌کند.

اصلاً چرا باید بنویسم؟!

نکته مهم‌تر این است که کودک نمی‌داند چرا باید بنویسد و معنای آن را درک نمی‌کند. وقتی با کودکانی که دارای اختلال یادگیری هستند نیز کار می‌کنم، به‌وضوح می‌بینم که آن‌ها حتی به طور مثال می‌گویند چند کلمه باید بنویسند - مثلاً ۶ تا - و اگر تعدادشان به ۷ برسد، به‌قاعده خاصی که به آن‌ها گفته‌ایم، واکنش نشان می‌دهند. در حقیقت، در فرایند مشق‌نویسی، ما هیچ توضیحی به کودکان نمی‌دهیم که مثلاً این تمرین نوشتن چگونه به کار آن‌ها در سطوح بالاتر کمک می‌کند. کودک ممکن است بگوید: ، «حالا من مولکول و اتم را می‌خوام بدونم، چه‌کار؟ مگه قراره دانشمند بشم؟»زمانی که معنای خواندن یا نوشتن چیزی برای کودک مشخص نیست، انگیزه درونی او به‌شدت کاهش می‌یابد و در این شرایط، به انگیزه‌های بیرونی تکیه می‌کند. حالا در مورد مشق نوشتن که هیچ جوایزی به کودکان داده نمی‌شود، برعکس، فرایند تنبیه و فشار بیشتری وجود دارد.

ایجاد استرس با تذکر و مقایسه

ما اغلب می‌بینیم که مادران، پاک‌کن به دست در کنار کودک حضور دارند و این پاک‌کن مثل دمپایی یا کفگیری است که برخی از والدین هنگام تنبیه به کودک فقط نشان می‌دهند! می‌گویند: «چرا کج نوشتی؟ چرا بدخط نوشتی؟ پاک‌کن! دوباره بنویس!...» این فرایند، مملو از استرس و نگرانی است، به‌خصوص اگر خواهر یا برادرانی داشته باشند که درس‌خوان‌تر هستند و تذکری از والدین دریافت نمی‌کنند، در این صورت این وضعیت رقابتی که کودک شاهد آن است، کار را برای او سخت‌تر می‌کند.

طولانی‌تر اما با لذت

معمولاً کودک بارهاوبارها برای نوشتن یک خط بلند می‌شود، به دستشویی می‌رود، تراشش را می‌آورد، حرف می‌زند، خاطره تعریف می‌کند...اتفاقاً ما برای کلاس اول و دوم می‌گوییم فرایند نوشتن مشق طولانی شود اما با لذت.یعنی به طور مثال هر پنج کلمه که می‌نویسد یک استراحت کوتاه داشته باشد اما این فرایند را با لذت بیشتری ادامه دهد. زمان‌بندی بچه‌ها معمولاً زمان‌بندی درستی نیست. اکثرا کلاس‌های فوق‌برنامه می‌روند و نگرانی والدین از این است که بدو سریع بنویس «باید سریع بنویسی، چون از اینجا باید به دو کلاس دیگر برویم» باشد، زمانی برای تفریح و کسب لذت ندارد. در نتیجه کودک این مسئله را عامل بازدارنده می‌داند و شروع به لجبازی می‌کند.

فشار والدین ایده‌آلگرا و ایجاد نیروی دافعه

به‌ویژه در این سن اکثرا جثه بچه‌ها ظریف، مهارت‌های دست‌ورزی خیلی کندتر و شیوه دست‌گرفتن مداد اغلب اشتباه است و این خودش به دست فشار می‌آورد و جااندازی‌هایی را ایجاد می‌کند، مخصوصاً برای والدینی که ایده‌آل گرا هستند و از کودکشان می‌خواهند کوچک‌تر بنویس! توی هر خط باید ده تا کلمه بنویسی! خوش‌خط باش!... و مخصوصاً مدارسی که تأکید روی تحریری نوشتن و یا خواندن متون به شیوه تحریری دارند، نیروی دافعه بیشتری در بچه‌ها ایجاد می‌شود. ما می‌گوییم باید به این کودکان کمک کنیم تا با فرایند مشق‌نویسی آشتی کنند و احساسی مثبت نسبت به مدرسه پیدا کنند.

راه‌حل؛ آشتی با مشق نوشتن از طریق بازی

-برای این منظور، می‌توان از روش‌های بازی متنوعی مثل «بازی کارگاه املا» استفاده کرد. با هماهنگی معلم، به‌جای نوشتن‌های تکراری و رونویسی مکرر، کودک می‌تواند به دنبال پیداکردن غلط‌های املایی باشد یعنی از فرایند دقت دیداری استفاده کنیم. مثل خط کشیدن دور کلمات در روزنامه. -بازی املایی پشت کمری که بحث یکپارچگی حسی -حرکتی هم دارد. کلمه را روی کمر یا ناحیه گردن می‌نویسیم که می‌تواند در حالت چشم‌بسته یا باز باشد. -یا استفاده از املای سایه‌ها که در آن کلمات روی ویدئو پروژکتور یا در تاریکی نمایش داده می‌شوند، نوری که روی کلمه می‌افتد برای بچه‌ها جذاب است.

توقف موقت کلاس‌های فوق‌برنامه

نهایتاً، برای کلاس‌های اول و دوم، به‌شدت باید فرایند یادگیری با بازی ترکیب و همراه باشد و حتی به طور موقت کلاس‌های فوق‌برنامه را متوقف کنیم و تمرکز کودک بر روی فرایند یادگیری تحصیلی باشد.

خستگی و کاهش تمرکز در زمان انجام تکالیف

اگر کودک مشق‌هایش را قبل از بازی، خواب و غذا ننویسد، ممکن است خستگی و خواب‌آلودگی باعث شود که اصلاً متوجه آنچه که نوشته نباشد. در واقع، این به کودک بستگی دارد. مثلاً در مورد کودکان دارای اختلال بیش‌فعالی یا کودکانی که هیجان بیشتری دارند، می‌دانیم که اگر قبل از بازی به نوشتن مشق نپردازند، دیگر زمانی برای انجام آن نخواهند داشت. اما برای کودکانی که آرام‌تر هستند و سابقه این مسائل را ندارند، می‌توانیم تعداد بازی‌ها را افزایش دهیم و مدت‌زمان آن‌ها را کاهش و زمان مشق‌نویسی را هم کوتاه کنیم.برای دانش‌آموزان کلاس اول و دوم، مثلاً فواصل نوشتن می‌تواند ۸ تا ۱۰ دقیقه باشد، نه اینکه بگوییم «حالا سه ساعت بنشین و همه کارهایت را انجام بده بعد برو بازی کن!». این جمله که «اول مشق بنویس، بعد بازی کن!» باید کنار گذاشته شود؛ زیرا این به این معنی است که مشق می‌تواند به‌عنوان یک مانع برای لذت‌بردن از دیگر فعالیت‌ها عمل کند.

تناوب بازی و تکلیف

وقتی به کودک می‌گویند «مثلاً پنج‌خط بنویس و سپس برو یک ربع بازی کن»، کودک به دلیل عدم مدیریت زمان، ممکن است به‌شرط اول عمل نکند و بهانه‌جویی کند. اینجا احتمالاً کودک احساس می‌کند که اگر اکنون زمان بازی را از دست بدهد، تا آخر شب دیگر فرصتی برای بازی نخواهد داشت و به همین دلیل ممکن است حرص و طمع بیشتری نسبت به بازی از خود نشان دهد. ازاین‌رو، ایجاد فواصل مناسب بین بازی و نوشتن مشق و افزایش تعداد آن‌ها با مدت‌زمان کوتاه‌تر نتیجه بهتری خواهد داشت. به‌عبارت‌دیگر، اگر یک بازی، یک مشق و دوباره یک بازی باشد، نتیجه بسیار بهتری نسبت به زمانی که به کودک گفته می‌شود «این کار را انجام بده، سپس برو بازی کن» یا «ابتدا برو بازی کن، بعد مشق بنویس»، خواهد داشت. هر دو این شرایط ممکن است حالت بازدارندگی بیشتری ایجاد کند. پایان پیام/#فرزندپروری#بازی_و_یادگیری#روانشناسی_کودک#والدین_آگاه#مشق_نوشتن#کودک_و_مدرسه#آموزش_خلاق#کودک_شاد

14:58 - 17 آبان 1404

40٫4k بازدید